Kierownicy urzędów stanu cywilnego w całej Polsce stają dziś przed pytaniem, którego jeszcze rok temu niemal nikt sobie nie zadawał: jak postąpić z wnioskiem o transkrypcję zagranicznego aktu stwierdzającego zawarcie „małżeństwa” przez dwie osoby tej samej płci?

Zamieszanie wywołały trzy wydarzenia.

  • Najpierw wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 25 listopada 2025 r., w którym Trybunał uznał odmowę transkrypcji takiego aktu za naruszenie prawa unijnego.
  • Następnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2026 r. zobowiązujący kierownika USC m.st. Warszawy do transkrypcji niemieckiego aktu „małżeństwa” dwóch mężczyzn, a po nim trzy podobne rozstrzygnięcia z 7 maja 2026 r.
  • Wreszcie podpisane 22 maja 2026 r. rozporządzenie Ministra Cyfryzacji, którym rząd, nie czekając na rozstrzygnięcie sporu, zmienił wzory odpisów aktu małżeństwa, wprowadzając w obu rubrykach wybór „Mężczyzna/Kobieta”.

Jednocześnie w mocy pozostaje uchwała siedmiu sędziów NSA z 2 grudnia 2019 r., mająca moc zasady prawnej i wprost przesądzająca, że transkrypcja takiego aktu jest niedopuszczalna jako sprzeczna z art. 18 Konstytucji RP. Nie zmienił się również art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, nakazujący odmowę transkrypcji sprzecznej z podstawowymi zasadami polskiego  porządku prawnego.

    Efektem jest chaos prawny i sprzeczne sygnały płynące do urzędów. Z jednej strony jednostkowe orzeczenia i polityczna presja rządu, który rozporządzeniem oraz publicznymi deklaracjami próbuje przesądzić praktykę niemającą oparcia w ustawie. Z drugiej niezmienione przepisy Konstytucji i ustaw oraz wiążąca uchwała NSA. Kierownicy USC słyszą, że za odmowę transkrypcji grozi im odpowiedzialność, podczas gdy to właśnie dokonanie transkrypcji wbrew ustawie może rodzić odpowiedzialność zawodową, majątkową, a nawet karną. A każdą decyzję podejmuje konkretny urzędnik, podpisując ją własnym nazwiskiem.

    W tej sytuacji urzędnikom potrzebna jest nie polityki i publicystyki, lecz uporządkowana, praktyczna wiedza prawna. Dokładnie taką wiedzę przygotowaliśmy.

    Zapisuję się na webinar

    Ordo Iuris przygotował webinar dla samorządowców i urzędników USC

    Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris przeanalizował powstały problem i przygotował poradnik „Transkrypcja zagranicznych aktów małżeństwa zawierających dane osób tej samej płci. Poradnik dla Urzędów Stanu Cywilnego” autorstwa Rafała Dorosińskiego. Publikacja porządkuje stan prawny oraz zawiera odpowiedzi na najczęstsze argumenty podnoszone w pismach wnioskodawców i w postępowaniach odwoławczych.

    W oparciu o tę publikację zapraszamy na webinar adresowany do kierowników i pracowników urzędów stanu cywilnego, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast pełniących funkcję kierownika USC z mocy ustawy, a także sekretarzy i radców prawnych obsługujących jednostki samorządu terytorialnego.

    Spotkanie będzie miało charakter praktyczny. Omówimy znaczenie wyroku TSUE C-713/23 i tegorocznych wyroków NSA, relację jednostkowych orzeczeń do wiążącej uchwały siedmiu sędziów II OPS 1/19, skutki rozporządzenia Ministra Cyfryzacji, a także zasady odpowiedzialności prawnej pracowników USC i konkretne wskazówki postępowania w razie polecenia służbowego lub prób wywierania presji. Uczestnicy będą mogli zadać pytania ekspertom Instytutu.

      Na Webinarze udzielone zostaną odpowiedzi między innymi na poniższe pytania:

      1. Czy wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r. (C-713/23) zobowiązuje kierownika USC do dokonania transkrypcji?
      2. Czy wyrok NSA z 20 marca 2026 r. (II OSK 216/21) przesądził sprawę i wiąże inne urzędy oraz sądy?
      3. Czy „obligatoryjność” transkrypcji z art. 104 ust. 5 PASC pozbawia kierownika USC możliwości odmowy?
      4. Czy odmowa transkrypcji zamyka wnioskodawcy drogę do uzyskania numeru PESEL, dowodu osobistego lub paszportu?
      5. Czy zagraniczny akt stanu cywilnego ma w Polsce moc dowodową bez transkrypcji?
      6. Czy odmowa transkrypcji stanowi dyskryminację ze względu na orientację seksualną?
      7. Czy nowe rozporządzenie Ministra Cyfryzacji, zmieniające wzór odpisu aktu małżeństwa, obliguje kierownika USC do transkrypcji aktów osób tej samej płci?
      8. Czy kierownik USC, odmawiając transkrypcji, naraża się na odpowiedzialność karną, dyscyplinarną lub odszkodowawczą, czy przeciwnie: wykonuje ustawowy obowiązek?
      Zapisuję się na webinar

      Nowe wzory dokumentów mają wejść w życie pod koniec sierpnia 2026 r., a pierwsze wnioski o transkrypcję mogą trafić do każdego urzędu w Polsce. Sprzeczne sygnały płynące z sądów, ministerstw i mediów nie zwalniają urzędnika z obowiązku podjęcia decyzji zgodnej z prawem.

      Webinar pozwoli podjąć tę decyzję świadomie i bezpiecznie.

      Zapisz się na webinar!

      Organizowany przez Instytut Ordo Iuris webinar odbędzie się 18 czerwca, godz. 18:00. W celu zapisu prosimy o wypełnienie poniższego formularza. Link z dostępem otrzymają Państwo na podany przez Państwa adres e-mail w dniu webinaru.

      Ładowanie formularza